Anne-Dirk & Joke Renting

De Zutphense Librije is uniek in Europa en de wereld. Het is een van de drie nog bestaande kettingbibliotheken die op hun oorspronkelijke plaats worden bewaard. Naast Zutphen zijn alleen in Cesena (Italië) en Hereford (Groot-Brittannië) nog dergelijke bibliotheken te zien.

De Librije bestaat al sinds de 15e eeuw en bevat een prachtige collectie boeken, waaronder een groot aantal incunabelen. Van een aantal van de aanwezige boeken zijn geen tweede exemplaren bekend.

De boekhistorici Joke Renting-Kuijpers en Anne Dirk Renting kregen in 1997 de opdracht een wetenschappelijke catalogus samen te stellen van het bezit van Nederlands enige kettingbibliotheek. Het werd een klus waaraan zij 10 jaar werkten.
De Rentings (Foto: Cees Baars)Over hun werk, en de ontdekkingen die zij daarbij deden staat in de Stentor van 23 mei 2008 een artikel, geschreven door Mieke Kleinleugenmors.

In de ‘Catalogus Librije Zutphen’ is het gehele boekenbezit volgens de huidige wetenschappelijke maatstaven beschreven, teogelicht en afgebeeld. Deze catalogus vervangt na meer dan 100 jaar de 1e gedrukte catalogus van K.O. Meinsma uit 1903.
Tien jaar lang een studie maken van meer dan 800 boeken in de Librije Zutphen met het doel te komen tot een nieuwe catalogus. Het eerste wat bij je opkomt is het woord monnikenwerk. Maar die associatie gaat slechts ten dele op. Wel in de betekenis van een karwei, dat een grote mate van nauwkeurigheid vereist en een oneindig doorzettingsvermogen.
Niet in de zin van slaapverwekkend saai. Daarvoor is het historisch materiaal in de uit 1561 daterende kettingbibliotheek in de Walburgiskerk te boeiend en te uniek ook.
De collectie in de Librije omvat veel boeken, waarvan nergens op de wereld een tweede exemplaar te vinden is: unica dus.
De Apeldoornse kunsthistorici Anne-Dirk en Joke Renting (gespecialiseerd in oude boeken) gaven eind 1993 op Paleis Het Loo een lezing over hun onderzoek in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag, naar de bibliotheek van de stadhouders in de zeventiende eeuw. Na de presentatie polste een bestuurslid van de Stichting Librije de Rentings of zij soortgelijk onderzoek zouden willen doen in de bibliotheek in de Walburgiskerk Zutphen. “Een hele klus, dat wisten we. Toch leek het ons leuk om in het verlengde van het onderzoek in Den Haag samen weer iets te ondernemen. Je hebt echtparen die absoluut niet kunnen samenwerken, wij kunnen dat juist wel heel goed.”
De formele opdracht kreeg het echtpaar Renting van de Stichting Librije in 1997. Vanaf dat moment dook het koppel tien jaar lang onder in de middeleeuwen, waarbij werktijd en vrije tijd regelmatig in elkaar overliepen. De middeleeuwen hebben ze aan den lijve ondervonden, vertelt Joke Renting: “’s Winters zaten we bij nul graden met twee jassen over elkaar aan te werken. Ook hebben we tastend met een zaklantaarn in de hand de weg naar de uitgang moeten zoeken. Dan komt het verleden echt heel dichtbij.”
Met het fotograferen van alle titelpagina’s en relevante openingen legden de echtelieden de basis voor hun onderzoek. Het digitale tijdperk had in die tijd nog niet echt zijn intrede gedaan. Alle 1500! foto’s werden op een zolderkamer in de Apeldoornse woning in de doka ontwikkeld en afgedrukt. Aan de hand van de foto’s werden de boeken aan een nadere studie onderworpen.
Al gauw bleek dat heel veel relevante informatie ontbrak. Gegevens die de onderzoekers in tal van bibliotheken bij elkaar sprokkelden. Veelvuldig speurden ze in de universiteitsbibliotheken in Nijmegen, Amsterdam en Groningen. Waardevolle aanvullende informatie voor de vele Duitse werken vond het tweetal onder meer in de Herzog August Bibliothek in Wolfenbüttel.
De catalogus waarvoor het echtpaar Renting zich heeft ingespannen is met 896 pagina’s en tweehonderd illustraties een imposant werk. De vorige catalogus van de hand van K.O. Meinsma (1903) is daarmee vergeleken maar een boekje van niks.
Het omvangrijke naslagwerk doet recht aan de importantie van de Librije Zutphen. Het is een van de drie nog bestaande kettingbibliotheken ter wereld. Daarmee staat Zutphen op gelijke voet met Cesena (Italië) en Hereford (Groot-Brittannië). Bijzonder onderdeel binnen de collectie vormen de zogeheten incunabelen. Boeken die dateren uit de eerste periode van de boekdrukkunst (tweede helft vijftiende eeuw). Renting: “De catalogus zal vooral verspreiding vinden binnen bibliotheken wereldwijd. Het mooie is, dat de catalogus de boeken uit Zutphen nu overal toegankelijk maakt en zo zorgt voor een soort ‘second life’ buiten de Librije.”
Bijzondere ontdekkingen en vondsten in de boeken maakten de megaklus tot een verrassende expeditie, is de ervaring van de onderzoekers. Renting wijst op de foto van een oud schoolboekje van de Latijnse School. Kindertekeningen versieren de Latijnse teksten. Verveling in de schoolklas is van alle tijden.
Opgetogenheid is er over het boek de Zeespiegel van Willem Janszn. Blaeu, een boek over het herkennen van kustlijnen, daterend uit de zeventiende eeuw. Renting: “Het blijkt het meest volledige exemplaar te zijn dat is overgeleverd. Tot nu toe was het onbekend.” 

Wetenschappelijk van grote waarde noemt hij ook de eerste uitgave van Copernicus, over observaties van het heelal.
De sfeer in de Librije, met de geketende boeken in het middeleeuws interieur, inspireert tot mijmeringen en romantische filosofieën. Zo wijst Joke Renting op de bijzondere uitleg, die de Engelsman Blades in 1892 gaf aan het fenomeen kettingboeken. “De boeken werden aan de ketting gelegd, de kettingen met wijwater besprenkeld, om ze zo te behoeden voor de duivel. Die zou zo verbolgen zijn over al die theologische boeken, dat hij ze wilde stelen.”
Voldaan omdat het omvangrijke werk is afgerond, benadrukt Renting, dat de omstandigheden soms stoffig waren, maar het werk bepaald niet suf. “Saai kun je het echt niet noemen. Je bent constant bezig allerlei problemen en puzzels op te lossen, en dan moet alles ook nog eens tot een groot geheel worden gesmeed. Dat maakt het meeslepend, alsof je in een detectiveverhaal zit.”
Het boek is uitgegeven bij de Stichting Uitgeverij Philip Elchers, en werd op 23 mei 2008 gepresenteerd in de Walburgiskerk te Zutphen.
Naast de wetenschappelijk Catalogus Librije Zutphen zullen de komende tijd 4 rijk geïllustreerde vervolgdelen verschijnen, die themagewijs het hele boekenbezit van de Librije voor een breder publiek zullen behandelen:
* Handgeschreven en gedrukt – het maken van boeken in de middeleeuwen
* Middeleeuwse schatten – hoogtepunten uit de Librije
* Geleerden en gelovigen – wetenschap en religie in één collectie’
* Stichters en schenkers – grote namen uit de geschiedenis van de Librije
Bron: De Stentor , door: Mieke Kleinleugenmors 23 mei 2008

De boekhistorici Joke Renting-Kuijpers en Anne Dirk Renting kregen in 1997 de opdracht een wetenschappelijke catalogus samen te stellen van het bezit van Nederlands enige kettingbibliotheek. Het werd een klus waaraan zij 10 jaar werkten.

De Rentings (Foto: Cees Baars)Over hun werk, en de ontdekkingen die zij daarbij deden staat in de Stentor van 23 mei 2008 een artikel, geschreven door Mieke Kleinleugenmors.
In de ‘Catalogus Librije Zutphen’ is het gehele boekenbezit volgens de huidige wetenschappelijke maatstaven beschreven, teogelicht en afgebeeld. Deze catalogus vervangt na meer dan 100 jaar de 1e gedrukte catalogus van K.O. Meinsma uit 1903.

Tien jaar lang een studie maken van meer dan 800 boeken in de Librije Zutphen met het doel te komen tot een nieuwe catalogus. Het eerste wat bij je opkomt is het woord monnikenwerk. Maar die associatie gaat slechts ten dele op. Wel in de betekenis van een karwei, dat een grote mate van nauwkeurigheid vereist en een oneindig doorzettingsvermogen.

Niet in de zin van slaapverwekkend saai. Daarvoor is het historisch materiaal in de uit 1561 daterende kettingbibliotheek in de Walburgiskerk te boeiend en te uniek ook.

De collectie in de Librije omvat veel boeken, waarvan nergens op de wereld een tweede exemplaar te vinden is: unica dus.

De Apeldoornse kunsthistorici Anne-Dirk en Joke Renting (gespecialiseerd in oude boeken) gaven eind 1993 op Paleis Het Loo een lezing over hun onderzoek in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag, naar de bibliotheek van de stadhouders in de zeventiende eeuw. Na de presentatie polste een bestuurslid van de Stichting Librije de Rentings of zij soortgelijk onderzoek zouden willen doen in de bibliotheek in de Walburgiskerk Zutphen. “Een hele klus, dat wisten we. Toch leek het ons leuk om in het verlengde van het onderzoek in Den Haag samen weer iets te ondernemen. Je hebt echtparen die absoluut niet kunnen samenwerken, wij kunnen dat juist wel heel goed.”

De formele opdracht kreeg het echtpaar Renting van de Stichting Librije in 1997. Vanaf dat moment dook het koppel tien jaar lang onder in de middeleeuwen, waarbij werktijd en vrije tijd regelmatig in elkaar overliepen. De middeleeuwen hebben ze aan den lijve ondervonden, vertelt Joke Renting: “’s Winters zaten we bij nul graden met twee jassen over elkaar aan te werken. Ook hebben we tastend met een zaklantaarn in de hand de weg naar de uitgang moeten zoeken. Dan komt het verleden echt heel dichtbij.”

Met het fotograferen van alle titelpagina’s en relevante openingen legden de echtelieden de basis voor hun onderzoek. Het digitale tijdperk had in die tijd nog niet echt zijn intrede gedaan. Alle 1500! foto’s werden op een zolderkamer in de Apeldoornse woning in de doka ontwikkeld en afgedrukt. Aan de hand van de foto’s werden de boeken aan een nadere studie onderworpen.

Al gauw bleek dat heel veel relevante informatie ontbrak. Gegevens die de onderzoekers in tal van bibliotheken bij elkaar sprokkelden. Veelvuldig speurden ze in de universiteitsbibliotheken in Nijmegen, Amsterdam en Groningen. Waardevolle aanvullende informatie voor de vele Duitse werken vond het tweetal onder meer in de Herzog August Bibliothek in Wolfenbüttel.

De catalogus waarvoor het echtpaar Renting zich heeft ingespannen is met 896 pagina’s en tweehonderd illustraties een imposant werk. De vorige catalogus van de hand van K.O. Meinsma (1903) is daarmee vergeleken maar een boekje van niks.

Het omvangrijke naslagwerk doet recht aan de importantie van de Librije Zutphen. Het is een van de drie nog bestaande kettingbibliotheken ter wereld. Daarmee staat Zutphen op gelijke voet met Cesena (Italië) en Hereford (Groot-Brittannië). Bijzonder onderdeel binnen de collectie vormen de zogeheten incunabelen. Boeken die dateren uit de eerste periode van de boekdrukkunst (tweede helft vijftiende eeuw). Renting: “De catalogus zal vooral verspreiding vinden binnen bibliotheken wereldwijd. Het mooie is, dat de catalogus de boeken uit Zutphen nu overal toegankelijk maakt en zo zorgt voor een soort ‘second life’ buiten de Librije.”

Bijzondere ontdekkingen en vondsten in de boeken maakten de megaklus tot een verrassende expeditie, is de ervaring van de onderzoekers. Renting wijst op de foto van een oud schoolboekje van de Latijnse School. Kindertekeningen versieren de Latijnse teksten. Verveling in de schoolklas is van alle tijden.

Opgetogenheid is er over het boek de Zeespiegel van Willem Janszn. Blaeu, een boek over het herkennen van kustlijnen, daterend uit de zeventiende eeuw. Renting: “Het blijkt het meest volledige exemplaar te zijn dat is overgeleverd. Tot nu toe was het onbekend.” Wetenschappelijk van grote waarde noemt hij ook de eerste uitgave van Copernicus, over observaties van het heelal.

De sfeer in de Librije, met de geketende boeken in het middeleeuws interieur, inspireert tot mijmeringen en romantische filosofieën. Zo wijst Joke Renting op de bijzondere uitleg, die de Engelsman Blades in 1892 gaf aan het fenomeen kettingboeken. “De boeken werden aan de ketting gelegd, de kettingen met wijwater besprenkeld, om ze zo te behoeden voor de duivel. Die zou zo verbolgen zijn over al die theologische boeken, dat hij ze wilde stelen.”

Voldaan omdat het omvangrijke werk is afgerond, benadrukt Renting, dat de omstandigheden soms stoffig waren, maar het werk bepaald niet suf. “Saai kun je het echt niet noemen. Je bent constant bezig allerlei problemen en puzzels op te lossen, en dan moet alles ook nog eens tot een groot geheel worden gesmeed. Dat maakt het meeslepend, alsof je in een detectiveverhaal zit.”

Het boek is uitgegeven bij de Stichting Uitgeverij Philip Elchers, en werd op 23 mei 2008 gepresenteerd in de Walburgiskerk te Zutphen.
Naast de wetenschappelijk Catalogus Librije Zutphen zullen de komende tijd 4 rijk geïllustreerde vervolgdelen verschijnen, die themagewijs het hele boekenbezit van de Librije voor een breder publiek zullen behandelen:

* Handgeschreven en gedrukt – het maken van boeken in de middeleeuwen
* Middeleeuwse schatten – hoogtepunten uit de Librije
* Geleerden en gelovigen – wetenschap en religie in één collectie’
* Stichters en schenkers – grote namen uit de geschiedenis van de Librije

Bron: De Stentor , door: Mieke Kleinleugenmors 23 mei 2008